Қазақстанда қалай брокер болуға болады? Баспаға шығару нұсқасы
Cоңғы өзгеріс: 30.01.2025Пайдалы сілтемелер:
Сондай-ақ қараңыздар:
Біздің көбіміз биржада брокерлер жұмыс істейтінін және негізінен олардың жұмысы әр түрлі бағалы қағаздарды сатуға негізделген, бірақ брокерлер деген кім екені, брокер болып жұмыс жұмыс істеу неге беделді болып есептеледі және брокерлер немен айналысатыны туралы нақты түсінікті екінің бірі білмейтіні анық.
Кім брокер бола алады?
Алдымен кім брокер бола алатынын анықтайық. Брокер құнды қағаздар нарығындағы сатушы және сатып алушы арасындағы делдал ролін атқарады. Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша әдеттегі азамат құнды қағаздарды сату немесе сатып алу үшін қаржы биржасына дербес шығуға құқылы емес. Ол тек брокер - клиент есебінен және оның мүдделерінде қаржы нарықтарында операциялар жасайтын, нарықтың кәсіби қатысушысы арқылы ғана жасай алады. Брокерде міндетті тәртіпте бағалы қағаздар нарығындағы қызметті жүзеге асыруға лицензиясы және биржаның тікелей қатысушысы болуы тиіс. Брокер клиент үшін сатып алынатын бағалы қағаздардың иесі болып табылмайды және өз жұмысы үшін комиссиялық түрінде сыйақы алады. Клиенттің брокерге бағалы қағаздар нарығында көрсеткен қызметі үшін сыйақыны төлеу шарттары мен тәртібі брокердің ішкі құжаттарында және (немесе) брокер мен клиент арасында жасалған шартта белгіленеді.
Брокерлік компания акционерлік қоғамның ұйымдық-құқықтық нысанында құрылатын және қызметін жүзеге асыратын номиналды ұстаушы ретінде клиенттердің шоттарын жүргізу құқығымен болуы мүмкін. Клиенттердің шоттарын жүргізу құқығынсыз брокерлік компания жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің ұйымдық-құқықтық нысанында құрылуы және қызметін жүзеге асыруы мүмкін. Брокерлік компанияның құрылтайшылары мен акционерлері Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген шектеулерді ескере отырып, Қазақстан Республикасының резидент және резидент емес жеке және заңды тұлғалары бола алады. Акционерлік қоғамның ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған брокерлік компанияның жарғылық капиталының ең аз мөлшері "Акционерлік қоғамдар туралы"Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес белгіленеді.
Лицензияны алу үшін өтініш беруші мынадай біліктілік талаптарына сай болуы тиіс:
- өтініш берушінің басқару органы бекіткен, жақындағы үш жылға арналған бизнес-жоспарының болуы. Бизнес-жоспарда мынадай мәселелер, онда лицензияны алу мақсаты, алғашқы үш қаржылық (операциялық) жылға арналған қаржы жоспары, инвестициялық саясат, компания қызметін қаржыландыру көздері және басқалар көрсетілуі тиіс;
- бағалы қағаздар нарығында қызметті жүзеге асыру үшін қажетті бағдарламалық-техникалық құралдардың және өзге жабдықтың болуы;
- Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін ұйымдық құрылымының болуы;
- Өтініш берушінің ішкі аудит қызметі туралы ереженің болуы.
Лицензиат тек:
- Бағалы қағаздар нарығында қызметті жүзеге асыру шарттарын және тәртібін;
- Операцияларды жүргізудің жалпы шарттарын;
- Лицензиаттың және оның клиентінің құқықтары мен міндеттерін, олардың жауапкершілігін белгілейтін ішкі құжаттары болғанда ғана бағалы қағаздар нарығында қызметті жүзеге асыруға құқылы.
Лицензия алу үшін өтініш беруші "Е-лицензиялау" АЖ арқылы қаржы нарығын реттеу және дамыту жөніндегі Агенттікке тізбесі Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Басқармасының 2020 жылғы 30 наурыздағы № 40 қаулысымен бекітілген Бағалы қағаздар нарығында кәсіби қызметті жүзеге асыруға лицензияларды беру, тоқтата тұру және одан айыру қағидаларында айқындалған құжаттарды ұсынады. Лицензия алу үшін ұсынылған құжаттарды Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қарайды және өтініш беруші мен ол ұсынған құжаттар Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес келген кезде реттеу және дамыту агенттігі лицензияны құжаттар ұсынылған күннен бастап отыз жұмыс күнінен кешіктірмей береді.